wsp

ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ

Data: 2010-06-15

Autorka: Emilia Kruk

 

Zrównoważony rozwój – szansa dla rozwoju gospodarki czy element ograniczający spektrum inwestycyjne ? O idei zrównoważonego rozwoju opowiada Marta Wiśniewska z Polskiej Zielonej Sieci.



Na czym polega idea zrównoważonego rozwoju?

Koncepcję zrównoważonego rozwoju wyjaśnia dość dobrze II Polityka Ekologiczna Państwa: „to takie prowadzenie polityki i działań w poszczególnych sektorach gospodarki i życia społecznego, aby zachować zasoby i walory środowiska w stanie zapewniającym trwałe, nie doznające uszczerbku, możliwości korzystania z nich zarówno przez obecne, jak i przyszłe pokolenia, przy jednoczesnym zachowaniu procesów przyrodniczych oraz naturalnej różnorodności biologicznej na poziomie krajobrazowym, ekosystemowym, gatunkowym i genowym”. Chodzi o to, by racje społeczne i ekonomiczne nie były traktowane jako ważniejsze niż ekologiczne.

Dlaczego warto inwestować w gospodarkę opartą na zrównoważonym rozwoju ?

Stosowanie zasady zrównoważonego rozwoju powoduje, iż realizacja zamierzeń gospodarczych odbywa się w harmonii z prawem oraz w spójności z uwarunkowaniami przyrodniczymi, a jakość życia ludzi nie ulegnie pogorszeniu. Dodatkowo, w przypadku rzeczywistego stosowania tej zasady w odniesieniu do projektów indywidualnych, w efekcie realizowana jest najlepsza opcja zamierzenia inwestycyjnego pod względem technologicznym, ekonomicznym, lokalizacyjnym.

Jakie są najważniejsze dyrektywy unijne dotyczące zrównoważonego rozwoju obowiązujące Polskę?

Ocena oddziaływania na środowisko to prewencyjne narzędzie ochrony środowiska wspomagające proces decyzyjny. Rzetelne przeprowadzenie procesu oceny jest niezbędnym warunkiem rzeczywistego wdrażania zrównoważonego rozwoju. Stosowne dyrektywy w tym kontekście to:
dyrektywa 85/337/EWG (ze zmianami) w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne, dyrektywa 2001/42/WE w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko, Art. 6 dyrektywy 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (tzw. Dyrektywy Siedliskowe).

W jaki sposób zasada zrównoważonego rozwoju znalazła odzwierciedlenie w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej?

Polska ma niewątpliwie długoletni wkład w ochronę środowiska w Europie. Zasada zrównoważonego rozwoju znalazła miejsce w ustawie zasadniczej uchwalonej przez Zgromadzenie Narodowe. W Art. 5 Konstytucji czytamy: „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności, prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju.”
Art. 74(1) mówi o obowiązku władz w zapewnieniu obecnemu i przyszłym pokoleniom bezpieczeństwa ekologicznego.

Jaki jest wpływ idei zrównoważonego rozwoju na polską politykę państwa i regionów?


Mimo poważnych zapisów w licznych dokumentach wysokiej rangi, także strategicznych, w ostatnich latach obserwujemy coraz mniej poważne traktowanie ochrony środowiska i rozwoju zrównoważonego w praktyce. Idee akceptowane powszechnie w wielu państwach członkowskich Unii Europejskiej, pozostają w naszym kraju niejednokrotnie jedynie w sferze deklaracji. Rzadko traktuje się zasoby przyrodnicze jako wartość, którą można zachować, rozwijając się w sposób zrównoważony.

Jaką rolę odegrały fundusze unijne w adaptacji zasady zrównoważonego rozwoju i przekształceniu gospodarki w Polsce?

Rozporządzenie 1083/2006/WE, ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności mówi, iż cele funduszy osiągane są w ramach zrównoważonego rozwoju oraz propagowania na poziomie Wspólnoty celu, jakim jest poprawa i ochrona jakości środowiska naturalnego. Uwarunkowania prawa wspólnotowego oraz nadzór instytucji unijnych nad programowaniem i wydatkowaniem środków wspólnotowych sprawia, iż przekształcanie gospodarki w Polsce, w oparciu o te fundusze, w dużej mierze na poziomie poszczególnych inwestycji, odbywa się w sposób zrównoważony. Problemem nadal jest niezrównoważone inwestowanie w poszczególne sektory, nadmierne inwestowanie w infrastrukturę kosztem projektów mniejszych, działań ‘miękkich’, edukacji. Słaba jest też jakość projektów, ich przypadkowość także nie jest niestety rzadkością.

Czy zrównoważony rozwój ogranicza spektrum inwestycyjne?

Spektrum inwestycyjne ograniczają z reguły sami inwestorzy lub podejmujący decyzję. Niechęć do rzetelnego traktowania procesu oceny oddziaływania na środowisko prowadzi do niepotrzebnych konfliktów i wyboru wcale nie najlepszych rozwiązań. Poważne traktowanie zasady zrównoważonego rozwoju prowadzi jedynie do efektywniejszego wydawania funduszy, realizowania lepszych, akceptowanych społecznie inwestycji oraz pozwala zachować środowisko naturalne w stanie, który pozytywnie koreluje z jakością życia ludzi.

W jakiej skali realizowana jest w Polsce koncepcja zrównoważonego rozwoju w odniesieniu np. do transportu ?

O transporcie w Polsce z pewnością nie można mówić, iż jest zrównoważony, choćby dlatego, że zdecydowanie preferowany jest jeden rodzaj transportu – transport drogowy. Transport kolejowy (szynowy) wydaje się być tymczasem bardziej przyjazny środowisku. Jest to transport każdorazowo publiczny, dodatkowo niskoemisyjny. Co gorsza, środki unijne dostępne obecnie w Polsce, są kierowane oprócz rozbudowy i modernizację dróg, również na masową realizację lotnisk. Transport publiczny – długo i krótkodystansowy jest zaniedbywany.

Jaki jest obecnie stosunek polskiej opinii publicznej wobec ekologii i ekologów?

Bardzo różny. Oczywiście, cześć ludzi nadal uważa, iż ekologia jest skrajną postawą, zapominając, iż jest to gałąź wiedzy, a to, czego domagają się ekologiczne organizacje pozarządowe, z reguły związane jest z przestrzeganiem litery prawa, ochrony środowiska i prawa ochrony przyrody.
Coraz większa jest jednak rzesza ludzi popierająca działania na rzecz ochrony środowiska. To z reguły ludzie świadomi faktu, że jakość naszego życia jest ściśle związana z jakością środowiska, w którym żyjemy, którzy dbałość o środowisko wyrażają w codziennych postawach.

Jaką rolę pełni edukacja w popularyzacji i realizacji zasad zrównoważonego rozwoju?

Z pewnością edukacja jest istotna we wdrażaniu zasady zrównoważonego rozwoju. Ciężar tej edukacji musi wziąć jednak na siebie, w większej skali niż dotychczas, państwo. Zrzucanie tego zadania na barki organizacji pozarządowych powoduje, że edukacja ta jest postrzegana przez pryzmat zielonej ideologii, a nie konieczności, jaką jest zachowanie środowiska w dobrej jakości dla obecnego i przyszłych pokoleń. Edukacja prowadzona przez agendy rządowe nadałaby jej odpowiednią rangę, co przyczyniłoby się do większego zaangażowania obywateli.

Czemu służy monitoring środków przeznaczonych na rozwój gospodarczy?

Monitoring wydatkowania środków – budżetowych i pomocowych, w tym i wspólnotowych – pozwala na bieżąco oceniać spójność rozwoju gospodarczego z zasadą zrównoważonego rozwoju. Monitoring ten może dotyczyć alokacji środków na poszczególne sektory gospodarki, jak i na specyficzne projekty. Monitoring jako metoda służy zbieraniu obiektywnej wiedzy na temat planowanych inwestycji oraz poddawanie ich bieżącej analizie pod kątem obowiązujących przepisów i dostępnych praktyk, jest sposobem sprawowania społecznej kontroli i ma na celu wywołanie pożądanej zmiany.
Jednym z podstawowych narzędzi wspomagających przyjazne środowisku planowanie wykorzystania funduszy wspólnotowych – obok rzetelnie wykonywanych ocen oddziaływania na środowisko – jest także monitoring środowiskowych efektów wdrażania programów operacyjnych. Co ciekawe, Wskaźnik Ptaków Krajobrazu Rolniczego znalazł się wśród wskaźników mierzących powodzenie realizacji Strategii Lisbońskiej Unii Europejskiej.

Marta Wiśniewska - Dr inż. nauk rolniczych w zakresie kształtowania środowiska (Wydział Inżynierii i Kształtowania Środowiska, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie).
Od 2001 roku związana z ekologicznymi organizacjami pozarządowymi. Obecnie jest koordynatorem krajowym CEE Bankwatch Network przy Polskiej Zielonej Sieci. Reprezentuje Polską Zieloną Sieć w postępowaniach w sprawach decyzji dotyczących środowiska, projektów, planów, programów transportowych i gospodarki wodnej, jak również przedsięwzięciach dofinansowywanych ze środków wspólnotowych, z pożyczek Europejskiego Banku Inwestycyjnego, w tym mogących znacząco negatywnie oddziaływać na obszary Natura 2000.
Członek Krajowej Komisji Ocen Oddziaływania na Środowisko, Mazowieckiej Komisji Ocen Oddziaływania na Środowisko, Komitetu Monitorującego wydatkowanie środków Funduszu Spójności 2004-2006 oraz Komitetu Monitorującego wydatkowanie środków Regionalnych Programu Operacyjnego Województwa Mazowieckiego 2007-2013.


Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć jest ogólnopolską organizacją pożytku publicznego zrzeszającą organizacje ekologiczne działające w największych miastach Polski. Celem Polskiej Zielonej Sieci jest upowszechnienie wiedzy i praktyk zgodnych z naturą. Poprzez budowanie obywatelskiego poparcia dla zrównoważonego rozwoju, stowarzyszenie działa na rzecz tworzenia mechanizmów społecznej kontroli wydatkowania publicznych funduszy. Dodatkowo, stowarzyszenie prowadzi różnego rodzaju kampanie na rzecz zwiększenia wpływu konsumentów na jakość produktów oraz jest obserwatorem polityk globalnych korporacji. Stowarzyszenie wspiera ekorozwój krajów Globalnego Południa i działa na rzecz społeczeństwa obywatelskiego w Europie Wschodniej. Wiele działań Polskiej Zielonej Sieci opiera się na aktywności organizacji regionalnych, które wspierają inicjatywy obywatelskie na rzecz ochrony środowiska. Organizacja współpracuje również z organizacjami krajowymi i międzynarodowymi.                       
Więcej o Polskiej Zielonej Sieci : http://zielonasiec.pl/