Jakie są główne powody angażowania się młodych ludzi w Wolontariat Europejski?

Na to pytanie trudno jest odpowiedzieć jednoznacznie. Jeszcze do niedawna odpowiedziałabym, że tym, co kieruje młodymi ludźmi chcącymi odbyć Wolontariat Europejski, jest chęć robienia czegoś pozytywnego w ramach organizacji pozarządowej w innym kraju, w innym środowisku. Od niedawna obserwuję jedak zmianę w podejściu młodych ludzi do wolontariatu – zanika misyjny wymiar Wolontariatu Europejskiego. Główną motywacją osób decydujących się na wyjazd wolontariacki jest chęć przeżycia czegoś nowego, innego, obcowanie z inną kulturą. Młodzi ludzie traktują ten rodzaj wolontariatu jak atrakcyjną ofertę, dzięki której w zasadzie bez ponoszenia żadnych kosztów mogą wyjechać na kilka, a nawet kilkanaście miesięcy do atrakcyjnego, odległego miejsca. Kolejnym powodem, dla którego niektórzy młodzi ludzie decydują się na Wolontariat Europejski, jest chęć praktycznej nauki języka obcego. Warto jednak zauważyć, że udział w wolontariacie międzynarodowym nie gwarantuje podniesienia znajomości języka obcego.
Dla niektórych udział w Wolontariacie Europejskim jest niczym więcej, jak wykorzystaniem szansy, jaką daje nam członkostwo w Unii Europejskiej.
Podsumowując, myślę, że współcześni młodzi ludzie traktują Wolontariat Europejski jako ciekawą pozycję w życiorysie, a nie jako szansę na realną zmianę problemów współczesnego świata. Młodzi ludzie, rozważając możliwość wzięcia udziału w Wolontariacie Europejskim, myślą głównie pod kątem tego, czego na wolontariacie mogą się nauczyć, co z niego dla siebie wynieść, co mogą zyskać. Rzadziej spotyka się osoby chcące zaangażować się w pomoc innym, które nie myślą o tym, co mogą zyskać dzięki udziałowi w tego rodzaju inicjatywie.

Czy możemy mówić o modzie na Wolontariat Europejski wśród młodych Polaków ?

Udział w Wolontariacie Europejskim, ani bycie wolontariuszem nie jest niestety standardem i oczywistym dążeniem wśród młodych ludzi. Do osiągnięcia takiego stanu rzeczy jeszcze długa droga.. Niewiele młodych osób w skali kraju korzysta z programu "Młodzież w działaniu". Najnowsze badania wskazują, że w Polsce wolontariat swój rozkwit przeżywał w latach 2004-2005 i od tamtego czasu obserwujemy tendencję spadkową w zainteresowaniu Wolontariatem Europejskim. Z naszych wewnętrznych statystyk wynika jednak, że z roku na rok coraz więcej osób decyduje się na udział w Wolontariacie Europejskim, co jest wbrew ogólnym statystykom dotyczącym wolontariatu.
W skali Europy, celem i założeniem programu "Młodzież w działaniu" w sferze Wolontariat Europejski jest udział w projekcie około 10 tysięcy osób w skali roku. Obecnie z programu korzysta około 6 tysięcy osób z państw członkowskich, Turcji oraz z państw partnerskich- z Europy Wschodniej i Kaukazu.

W jaki sposób zachęcać młodych ludzi, aby w większym stopniu byli zainteresowani udziałem w wolontariacie międzynarodowym?

Toczą się różne dyskusje na temat tego, w jaki sposób promować wolontariat. W niedalekiej perspektywie mamy przed sobą dwa wydarzenia, które mogą okazać się świetnymi okazjami do dyskusji o roli wolontariatu - z jednej strony w roku 2011 obchodzić będziemy Europejski Rok Wolontariatu, a z drugiej strony wielkimi krokami zbliża się Euro 2012, w którego przygotowanie i obsługę mogą włączyć się całe rzesze wolontariuszy. Te sytuacje stwarzają szansę na rozwój i promocję wolontariatu oraz na zapoznanie młodych ludzi z zaletami i możliwościami wiązanymi z zaangażowaniem się w pracę wolontariacką.
Moim zdaniem, chcąc zwiększyć liczbę osób korzystających z Wolontariatu Europejskiego, należy położyć szczególny nacisk na promocję wolontariatu. Współcześni młodzi ludzie zalewani są różnego rodzaju możliwościami i propozycjami ze strony państwa, uczelni i organizacji pozarządowych, dlatego promocja wolontariatu powinna być na tyle silna, by dotrzeć do odbiorców. I choć taki rodzaj promocji wolontariatu przeczy idei wolontariatu postrzeganego jako dobrowolną chęć zaangażowania się osoby chcącej działać na rzecz innych, to jednak jeżeli chcemy dotrzeć do szerokiej liczby odbiorców, musimy odwołać się do takich metod.
Jest wiele osób, które nie rozumieją, czym jest wolontariat, które uważają, że jest to tzw. frajerstwo. To niestety duża grupa osób w Polsce. Drogą dotarcia do takich osób jest według mnie rzeczowe i zrozumiałe przekonywanie o realnych korzyściach wynikających z uczestnictwa w wolontariacie nie tylko dla wolontariusza, ale również dla organizacji i grup, z którymi te organizacje pracują.
A korzyści wynikających z udziału w projektach wolontariackich jest mnóstwo - choćby  umiejętność realizacji i zarządzania projektem, kształcenie odpowiedzialności za wykonywaną pracę, praktyczna obsługa komputera. Są to kompetencje i umiejętności mające przełożenie na konkretne wymogi współczesnego rynku pracy. Często okazuje się, że dla niektórych pracodawców dokument potwierdzający odbycie wolontariatu świadczy o nabyciu takich kompetencji, jakich pracodawcy oczekują. Czasami można oczywiście spotkać wśród pracodawców opinię, że osoba pracująca bez wynagrodzenia wykonuje swoją pracę mało rzetelnie, ponieważ w opinii wielu ludzi tylko praca zarobkowa wykonywana jest przez pracowników sumiennie. Z mojego punktu widzenia jest inaczej – praca za darmo wymaga większego zaangażowania, niż w przypadku pracy zarobkowej, ponieważ brakuje gratyfikacji finansowej, co świadczy o tym, że wolontariusz w swojej pracy dostrzega jakąś nadrzędną wartość.
Aby promować wolontariat skutecznie, należy umiejętnie ukazywać, jakie umiejętności nabędzie wolontariusz, a nie tylko skupiać się na szerzeniu postawy prospołecznej i potrzeby zaangażowania obywatelskiego. Grupą docelową działań promocyjnych nie powinni być tylko sami zainteresowani – młodzi ludzie – ale także inni adresaci, np. pracodawcy, ośrodki edukacji, instytucje zatrudnienia.
Skuteczną formą upowszechnienia wolontariatu wśród młodych ludzi było realizowane do niedawna rozporządzenie Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczące przyznawania dodatkowych punktów na świadectwach szkolnych dla tych z uczniów, którzy pracowali na rzecz organizacji pozarządowych. Niestety resort wycofał się z realizacji tego projektu.
Myślę, że to rozporządzenie stało się istotną motywacją dla niektórych młodych osób, jednak sytuacja ta stworzyła zagrożenie prowadzące do paradoksu polegającego na tym, że niektórzy z uczniów angażowali się w wolontariat tylko i wyłącznie dla uzyskania tych dodatkowych punktów na świadectwie. Z drugiej zaś strony, nawet taka motywacja potencjalnie może stać się początkiem dłuższej przygody z wolontariatem. Czasami okazuje się, że właśnie dzięki temu pierwszemu doświadczeniu z nieodpłatną pracą w NGO młode osoby decydują się na kontynuację wolontariatu w przyszłości.

Jakie są główne powody braku zaangażowania w wolontariat wśród młodych Polaków?

Współczesny młody człowiek, oprócz obowiązku szkolnego, decyduje się na wiele zajęć dodatkowych – uczy się kilku języków obcych, ćwiczy różnego rodzaju sporty, uczestniczy w wielu formach rozwoju i doskonalenia. Dlatego często młodzi ludzie zwyczajnie nie mają wolnego czasu, który mogliby poświęcić na pracę wolontariacką.
Drugim powodem braku zaangażowania w wolontariat może być brak wiedzy na temat tej możliwości. Co prawda w Polsce sprawnie funkcjonują centra wolontariatu, które stworzone są właśnie po to, aby udzielać informacji na temat wolontariatu, ale instytucje te obsługują głównie te osoby, które same do tych placówek się zwracają. Młodzi ludzie często nie wiedzą, jak zrobić ten pierwszy krok, który byłby początkiem ich przygody z wolontariatem.

Jakie są zalety i trudności pracy z wolontariuszami?

Zaletą w pracy z wolontariuszami jest niesamowity zapał i entuzjazm, który wnoszą oni w swoją pracę. Dodatkową wartością dodatnią jest ich „świeżość spojrzenia” na stosowane metody i techniki pracy, nowatorstwo w rozwiązaniach.
Trudności w pracy w wolontariuszami wynikają głównie z ogromu nakładu pracy, który należy włożyć w przygotowanie oraz wprowadzenie wolontariusza w nowe realia. W Wolontariacie Europejskim duży nacisk kładzie się na proces uczenia, dlatego zadania układane są pod kątem tego, czego wolontariusz mógłby się nauczyć. Organizacja goszcząca ma obowiązek zaplanować plan pobytu wolontariusza, określić zakres jego obowiązków.
Inną trudnością jest bariera językowa – rzadko który wolontariusz mówi w języku polskim, a czasami również poziom znajomości języka angielskiego nie jest na wysokim poziomie.

Co cechuje polskich wolontariuszy ?

Osobami decydującymi się na Wolontariat Europejski częściej są młode kobiety niż mężczyźni. We wcześniejszych latach, kiedy mężczyzn obowiązywała służba wojskowa, Wojewódzka Komenda Uzupełnień odraczała służbę wojskową w przypadku, gdy rekrutowany był w trakcie odbywania lub w przeszłości odbył wolontariat, dzięki czemu część mężczyzn zamiast służby wojskowej wybierała pracę na rzecz organizacji pozarządowych.  
Jeżeli chodzi o wiek wolontariuszy, to osoby w wieku 18 – 25 są tą grupą wiekową, która korzysta z programu najczęściej. Wolontariusze powyżej 25 roku życia to najczęściej absolwenci uczelni wyższych, który nie potrafią odnaleźć się na rynku pracy lub są to osoby, których zupełnie nie satysfakcjonuje to, co robią lub potrzebują zmiany. Zdecydowanie mniej wśród naszych wolontariuszy jest osób z nastawieniem na chęć zmiany problemów świata, za to więcej jest osób bardzo praktycznych, które traktują wolontariat jako ciekawą pozycję w swoim CV.
Na zachodzie, a coraz częściej również w Polsce, młodzi ludzie przed rozpoczęciem studiów lub zaraz po ich zakończeniu, decydują się na tzw. „gap year" – czyli na okres przerwy pomiędzy różnymi etapami w życiu po to, aby móc zastanowić się nad swoim życiem lub aby przeżyć coś niesamowitego. Takie osoby często decydują się na wyjazd w ramach Wolontariatu Europejskiego.
Mogłoby się wydawać, że osoby decydujące się na Wolontariat Europejski to osoby posiadające doświadczenie np. w wolontariacie krajowym, że są to osoby znająca realia bycia wolontariuszem. W 2004 roku przeprowadziliśmy badania, z których wynikło, że większość osób decydujących się na Wolontariat Europejski to osoby nieposiadające doświadczenia w wolontariacie. Dla takich osób wyjazd i praca w nowym środowisku zawsze jest skokiem na głęboką wodę. Często te pierwsze doświadczenia wolontariackie mają wpływ na późniejsze drogi życiowe młodych osób - część z nich kontynuuje wolontariat dla innych organizacji, część zakłada własne organizacje pozarządowe.
Z wyjazdów korzystają głównie osoby posiadające wykształcenie wyższe lub osoby w trakcie studiów, choć Program „Młodzież w Działaniu” skierowany jest głównie do osób z mniejszymi szansami edukacyjnymi, dla których udział w wolontariacie jest szansą na rozwój. Aby zainteresować Wolontariatem Europejskim tą grupę docelową, współpracujemy m.in. z państwowymi instytucjami zatrudnienia, Ochotniczymi Hufcami Pracy, z domami kultury, dla których organizujemy spotkania informacyjne i szkolenia.

W jakim stopniu w Wolontariat Europejski angażują się mieszkańcy innych części Unii Europejskiej?

Na pewno bardziej aktywne na tej płaszczyźnie są te społeczeństwa, w których historia wolontariatu jest dłuższa niż w Polsce, czyli np. w Wielkiej Brytanii,  Niemczech, Włoszech. Wymienione kraje posiadają rożnego rodzaju krajowe programy wspierania tzw. służby wolontariackiej. Ruch wolontarystyczny jest mniej intensywny w państwach bloku wschodniego, gdzie historia wolontariatu jest krótka, a tak naprawdę ma konotacje z przymusową praca społeczną na rzecz państwa.
Wolontariusz pochodzący z zachodniej części Europy to najczęściej osoba w starszym wieku, z wykształceniem wyższym, o wysokim statusie majątkowym, która swój wolny czas poświęca na pomoc organizacjom pozarządowym. W naszej części Europy wolontariusze to zazwyczaj ludzie młodzi.

Jakiej narodowości są wolontariusze, którzy najczęściej przyjeżdżają w ramach Wolontariatu Europejskiego do naszego kraju?

Polskę najczęściej odwiedzają mieszkańcy Niemiec. Taki stan rzeczy może wynikać z uwarunkowań historycznych. Oprócz przedstawicieli Niemiec, chętnie odwiedzają nas wolontariusze z Francji oraz Turcji.

Czy praca wolontariuszy przyczynia się w sposób realny do rozwiązywania problemów społecznych?

Działania organizacji pozarządowych i zrzeszonych wokół nich wolontariuszy przyczynią się w mniejszym lub większym stopniu do rozwiązywania problemów globalnych, lecz sama praca wolontariuszy nie wystarczy, aby rozwiązać wszystkie problemy świata.
Wartością dodatnią dla środowiska, do którego przyjeżdża wolontariusz, jest odmienny  światopogląd i nowa jakość pracy, którą wnosi ze sobą wolontariusz, co oczywiście jest rozwijające dla zamkniętych społeczności lokalnych, niemających kontaktu z osobami reprezentującymi odmienne cechy i wartości. Dla osób wykluczonych społecznie lub odmiennych kulturowo czy etnicznie, kontakt z wolontariuszem z innego kraju jest ubogacający i uczący, dzięki czemu dochodzi do zaniku uprzedzeń i budowana dialogu międzykulturowego. Moim zdaniem Wolontariat Europejski wnosi ogromny wkład w rozwój postawy otwartości pomiędzy mieszkańcami rożnych części świata. 

Czym powinna kierować się młoda osoba, wybierając organizację pozarządową, w której odbędzie wolontariat? Co należy wziąć pod uwagę, aby trafnie wybrać miejsce, wktórym spędzimy – dajmy na to – rok?

Myślę, że bardzo istotne jest, aby wybierając miejsce odbywania wolontariatu, przede wszystkim w wyborze kierować się specyfiką organizacji i rodzajem pracy, która nas interesuje. Na pewno nie warto jest wybierać organizację pod kątem państwa, do którego wyjazd wydaje się nam atrakcyjny. Wybór miejsce odbycia wolontariatu tylko i wyłącznie pod kątem regionu, a nie pod kątem profilu pracy, naraża na ryzyko, że wykonywana praca nie będzie satysfakcjonująca i rozwijająca.
Te z osób, które mają sprecyzowane dążenia i zainteresowania, wybierają organizacje goszczące, które wpisują się w kierunek ich rozwoju, po to, by zdobyć dodatkowe umiejętności i móc w praktyce zastosować wiedzę nabytą w trakcie procesu nauczania. Natomiast osoby nieposiadające jasno sprecyzowanej ścieżki kariery wybierają taki rodzaj pracy, który jest im najbliższy lub wybierają zajęcia, które wydaje się im, że mogą być interesujące. Dzięki doświadczeniom zdobytym w trakcie wolontariatu młodzi ludzie często odkrywają, czym chcieliby zajmować się w przyszłości.
Ważnym kryterium doboru może także być czas trwania wolontariatu – nie wszyscy gotowi są na wyjazd kilkunastomiesięczny, warto przed podjęciem ostatecznej decyzji spróbować ocenić, na jak długi wyjazd jesteśmy gotowi.

Jakiego rodzaju stowarzyszeniom pomagają najczęściej młodzi wolontariusze?

Dużym zainteresowaniem cieszą się stowarzyszenia realizujące projekty społeczne i socjalne, związane z pracą z ludźmi - z osobami niepełnosprawnymi, z dziećmi, z osobami starszymi. Powodzenie mają także projekty ekologiczne, polegające na pracy w parkach narodowych czy schroniskach dla zwierząt. Dość dużym zainteresowaniem cieszą się także projekty kulturalne i związane z ochroną dziedzictwa narodowego,

Agnieszka Moskwiak - koordynatorka Akcji 2. Wolontariat Europejski oraz Strategii Włączania w ramach Programu Komisji Europejskiej "Młodzież w działaniu" realizowanego przez Fundację Rozwoju Systemu Edukacji. Zawodowo interesuje się polityką na rzecz młodzieży i wolontariatem międzynarodowym oraz jego wpływem na kompetencje młodych ludzi. Absolwentka Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych UW.

Fundacja Rozwoju Systemu Edukacji wspiera działania związane z reformą i rozwojem edukacji w Polsce. Do końca 2006 r. swój cel realizowała przede wszystkim poprzez koordynację dwóch programów Unii Europejskiej w Polsce - SOCRATESA II i MŁODZIEŻY. Od 2007 r. zajmuje się realizacją programów: "Uczenie się przez całe życie" i "Młodzież w działaniu". W 2009 r. budżet programu "Uczenie się przez całe życie" przeznaczony na działania zdecentralizowane wynosił 68.938.000 EUR. Natomiast budżet programu "Młodzież w działaniu" - 7.154.148 EUR (działania zdecentralizowane).
Fundacja prowadzi także Krajowe Punkty Kontaktowe ds. Programów UE: ERASMUS MUNDUS i TEMPUS, Krajowe Biuro Programu Eurodesk oraz Centrum Współpracy z Europą Wschodnią i krajami Kaukazu SALTO EECA.
Fundacja realizuje w Polsce inicjatywę wspólnotową European Language Label oraz program eTwinning. Przy Fundacji działa także Polskie Biuro Eurydice - sieć informacji o edukacji w państwach europejskich. Od 2007 Fundacja realizuje także Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży. Budżet Funduszu przeznaczony na projekty wynosił w 2009 r. 1.050.000 PLN. Od 2008 r. FRSE prowadzi także Fundusz Stypendialny i Szkoleniowy.